Pałac w Poddębicach to późnorenesansowa rezydencja z początku XVII wieku, która przez stulecia przechodziła z rąk do rąk najznamienitszych rodów. Choć budowlę wzniósł wojewoda rawski Zygmunt Grudziński, to największy ślad pozostawiła tu rodzina Zakrzewskich – właściciele od XVIII wieku aż do wybuchu II wojny światowej. Dziś odrestaurowany pałac mieści instytucje kultury i można zwiedzić jego wnętrza, a otaczający go park nad Nerem zaprasza na spacer po Ogrodzie Zmysłów.
- imponująca pięciokondygnacyjna wieża
- unikalne dekoracje sgraffitowe
- bogata historia rodów Zakrzewskich
- różnorodne instytucje kulturalne
- malowniczy park nad Nerem
Historia pałacu – od Grudzińskich po Zakrzewskich
Budowa pałacu rozpoczęła się między 1610 a 1617 rokiem na miejscu wcześniejszej fortalicji. Zygmunt Grudziński, ówczesny wojewoda rawski, nie doczekał się ukończenia swojej rezydencji – zmarł w 1617 roku, gdy prace jeszcze trwały. Powstała wtedy dwukondygnacyjna budowla z charakterystyczną wieżą i arkadową loggią.
W XVIII wieku dobra poddębickie przejęła Barbara Sanguszkowa. To za jej czasów, w 1773 roku, pałac przeszedł pierwszą poważną metamorfozę. Zamurowano arkadową loggię tworząc dodatkowe pomieszczenia, podwyższono stropy parteru, zwiększono liczbę okien, a poddasze zyskało funkcję mieszkalną. Dwór przekształcił się w elegancką rezydencję.
Od początku XVIII wieku aż do 1939 roku pałacem władała rodzina Zakrzewskich. To oni nadali mu obecny kształt. W 1832 roku dobudowano przy zachodnim narożniku siedmioboczną kaplicę. Największa rozbudowa nastąpiła w latach 1850-1873 – powstało wtedy duże skrzydło od strony północnej, podwyższono wieżę do 17 metrów, dodano dekoracyjne wypełnienie gzymsów. Zakrzewscy rozbudowali też folwark i założyli stawy rybne.
Po II wojnie światowej w pałacu próbowano ulokować fermę drobiu. Na szczęście ten pomysł szybko zarzucono i podjęto działania konserwatorskie.
Renowacja i przywrócenie dawnej świetności
Lata 50. XX wieku przyniosły gruntowną renowację. Konserwatorzy postanowili przywrócić budynkowi wygląd z czasów pierwszych właścicieli – wyburzono ścianę zamykającą loggię, usunięto zbędne przybudówki. Wzmocniono konstrukcję stropów, założono ogniotrwałe stropy, blachę zamieniono na dachówkę. Nieco kontrowersyjnie zmieniono też zadaszenie wieży z ostrosłupowego na cebulasty hełm.
Ostatnia rewitalizacja trwała od kwietnia 2014 do maja 2015 roku w ramach projektu „Kraina bez barier w Poddębicach”. Objęła nie tylko sam pałac, ale cały zespół pałacowo-parkowy i nabrzeże Neru.
Co zobaczyć – architektura i detale
Z zewnątrz od razu rzuca się w oczy pięciokondygnacyjna wieża o wysokości 17 metrów. Fragmenty ścian zdobią dekoracje sgraffitowe – pod tynkiem odkryto motywy figuralne, które zostały odrestaurowane. Na południowej elewacji można zobaczyć zegar słoneczny oraz herb Wyssogota, czyli herb rodu Zakrzewskich.
Wnętrza pałacu również można zwiedzić. Obecnie mieści się tu Poddębicki Dom Kultury, Poddębickie Towarzystwo Regionalne, Społeczne Ognisko Muzyczne, Dom Pracy Twórczej Osób Niepełnosprawnych oraz Izba Regionalna. To właśnie Izba Regionalna jest głównym punktem dla zwiedzających – prezentuje historię miejsca i regionu.
Park pałacowy i Ogród Zmysłów
Pałac otacza rozległy park położony nad rzeką Ner. Rośnie tu kilka pomnikowych okazów drzew, niektóre pamiętają jeszcze czasy Zakrzewskich. Park stanowi siedzibę Ogrodu Zmysłów – miejsca stworzonego z myślą o doświadczaniu przyrody wszystkimi zmysłami.
To dobry punkt na spacer, szczególnie z dziećmi. Można tu odpocząć w cieniu starych drzew i zejść nad brzeg Neru. Przez Poddębice przebiegają szlaki turystyczne – niebieski szlak pieszy im. Marii Konopnickiej i niebieski szlak rowerowy „Do gorących źródeł”.
Dla kogo to miejsce
Pałac w Poddębicach sprawdzi się jako punkt wycieczki dla miłośników architektury i historii. Nie jest to wielka atrakcja na cały dzień, ale warto połączyć zwiedzanie z wizytą w parku i spacером po mieście.
Rodziny z dziećmi docenią Ogród Zmysłów i możliwość swobodnego spaceru po parku. Starsze dzieci zainteresowane historią mogą poznać losy szlacheckich rodów i zmiany, jakie przez wieki przechodził budynek.
Osoby podróżujące szlakami rowerowymi znajdą tu przyjemny przystanek. Sam zespół pałacowo-parkowy to jedno z ciekawszych miejsc w regionie łódzkim, choć zdecydowanie mniej znane niż np. pałac w Nieborowie czy rezydencje w okolicach Łodzi.
Informacje praktyczne – dojazd i zwiedzanie
Pałac znajduje się przy ulicy Mickiewicza 9/11 w centrum Poddębic. Dojazd samochodem z Łodzi zajmuje około godziny (droga krajowa nr 72), z Warszawy około 1,5 godziny. Poddębice mają również połączenie kolejowe i autobusowe.
Niestety aktualne godziny otwarcia i ceny biletów do Izby Regionalnej nie są powszechnie dostępne w internecie. Warto skontaktować się z Poddębickim Domem Kultury przed wizytą, aby upewnić się, że obiekt będzie otwarty. Park i teren wokół pałacu są dostępne bezpłatnie.
Na zwiedzanie samego pałacu wystarczy około 30-45 minut. Z wizytą w parku i spacerem nad Nerem można zaplanować 1,5-2 godziny. W okolicy znajduje się kilka punktów gastronomicznych.
Pałac jest obiektem zabytkowym wpisanym do rejestru zabytków województwa łódzkiego. Warto pamiętać, że część pomieszczeń wykorzystywana jest przez instytucje kultury, więc nie wszystkie obszary mogą być dostępne dla zwiedzających.