Na placu Dąbrowskiego w Łasku, tuż przed zabytkową kolegiatą, stoi niecodzienny pomnik prymasa Jana Łaskiego. To nie tradycyjny posąg na wysokim cokole, tylko brązowa ławeczka z siedzącą postacią duchownego, która zaprasza do wspólnego odpoczynku. Odsłonięty we wrześniu 2022 roku pomnik upamiętnia postać, która w XVI wieku zmieniła oblicze tego niewielkiego miasta w środkowej Polsce.
Warto wiedzieć, że Jan Łaski to nie tylko patron lokalny – to jedna z najważniejszych postaci w historii I Rzeczypospolitej, prymas Polski i kanclerz wielki koronny.
- interaktywny element z pastorałem
- możliwość zrobienia zdjęcia
- historyczna postać prymasa Łaskiego
- piękny widok na kolegiatę
- miejsce spotkań i refleksji
Kim był Jan Łaski i dlaczego dostał pomnik w Łasku
Jan Łaski herbu Korab przyszedł na świat w 1456 roku właśnie w Łasku. Karierę zrobił imponującą – został arcybiskupem gnieźnieńskim i prymasem Polski, a także kanclerzem wielkim koronnym. Ale dla rodzinnego miasta zrobił coś więcej niż tylko rozsławił jego nazwę.
Dzięki jego funduszom i zaangażowaniu w latach 1517-1523 wzniesiono w Łasku okazały murowany kościół w stylu późnogotyckim. Świątynia powstała na miejscu wcześniejszej, drewnianej z 1366 roku. W 1525 roku Jan Łaski osobiście konsekrował ten kościół i wyniósł go do rangi kolegiaty, ustanawiając przy nim kapitułę złożoną z trzech prałatów i sześciu kanoników. To właśnie ta kolegiata stoi do dziś naprzeciwko pomnika.
XVI wiek nazywany jest złotym okresem w historii Łasku – to właśnie wtedy miasto przeżywało swój największy rozkwit, w dużej mierze dzięki trosce prymasa Łaskiego.
Prymas nie ograniczył się tylko do budowy. Wyposażył świątynię w cenne naczynia liturgiczne, bogato zdobione szaty, sprzęty kościelne oraz księgi – graduały, antyfonarze, psałterze. Najcenniejszym skarbem, który prawdopodobnie ofiarował kościołowi, jest alabastrowa płaskorzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem – dar od papieża Leona X podczas wizyty prymasa w Rzymie.
Jak wygląda pomnik i co w nim niecodziennego
Pomnik zaprojektował Karol Badyna, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Wykonany z brązu obiekt ma formę ławki podzielonej na kilka części – to rozwiązanie pozwala usiąść dwóm osobom obok postaci prymasa.
Jan Łaski siedzi z insygniami biskupimi – mitrą i pastorałem – oraz trzyma na kolanach Statut Łaskiego, kodeks prawa, który wszedł do historii polskiego prawodawstwa. Te atrybuty ilustrują dwie najważniejsze funkcje, jakie pełnił: prymasa Polski i kanclerza koronnego. Głowa rzeźby jest wyraźnie zwrócona w stronę kolegiaty, co nie jest przypadkiem – to symboliczne nawiązanie do jego największego dzieła dla miasta.
Interaktywny element pomnika to pastorał, który można na chwilę wziąć do ręki. Symbol biskupiej władzy pasterskiej staje się częścią doświadczenia – można zrobić zdjęcie z tym atrybutem, poczuć jego ciężar.
Pomnik kosztował 150 tysięcy złotych i był jednym z głównych punktów obchodów 600-lecia nadania Łaskowi praw miejskich, które miasto otrzymało w 1422 roku od króla Władysława Jagiełły.
Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy pomnika
Lokalizacja pomnika na placu Dąbrowskiego nie jest przypadkowa. Stoi dosłownie kilkadziesiąt metrów od łaskiej kolegiaty – tej samej świątyni, którą ufundował Jan Łaski. To monumentalna budowla w stylu późnogotyckim, która sama w sobie zasługuje na osobną wizytę.
Wewnątrz kolegiaty można zobaczyć wspomnianą alabastrową płaskorzeźbę Matki Bożej Łaskiej, do której przez wieki przybywali pielgrzymi. Świątynia przez stulecia była centrum życia duchowego i kulturalnego regionu.
Spacer po centrum Łasku to podróż przez historię miasta, które prawa miejskie otrzymało na prawie magdeburskim – takim samym, jakim cieszyła się Środa Śląska. Nadanie praw nastąpiło w dość niezwykłych okolicznościach – 27 września 1422 roku w obozie wojennym nad jeziorem Mełno na Mazurach.
Dla kogo jest ten pomnik
Pomnik Jana Łaskiego to przede wszystkim atrakcja dla miłośników historii i osób zainteresowanych dziedzictwem kulturowym Polski. Nie jest to spektakularna instalacja artystyczna ani rozrywkowe miejsce – raczej punkt do spokojnej refleksji i poznania lokalnej historii.
Rodziny z dziećmi mogą wykorzystać interaktywny element – dzieciaki lubią siadać obok postaci i trzymać pastorał. To dobry sposób, żeby w przystępny sposób opowiedzieć młodszym o historii regionu.
Dla fotografów pomnik oferuje ciekawe kadry, zwłaszcza w połączeniu z kolegiatą w tle. Brązowa patyna rzeźby pięknie komponuje się z historyczną architekturą placu.
Praktyczne informacje – jak dotrzeć i ile czasu zarezerwować
Pomnik znajduje się na placu Jarosława Dąbrowskiego w centrum Łasku, bezpośrednio przed kolegiatą. Łask leży w województwie łódzkim, około 30 kilometrów na zachód od Łodzi. Dojazd samochodem z Łodzi zajmuje około 30-40 minut, z Sieradza podobnie.
Dojazd komunikacją publiczną jest możliwy – kursują autobusy z Łodzi i okolicznych miejscowości. Z dworca autobusowego do centrum to kilka minut spacerem.
Parking można znaleźć w okolicy placu – w centrum Łasku zazwyczaj nie ma problemów ze znalezieniem miejsca.
Dostępność: Pomnik jest dostępny całą dobę, przez cały rok. To obiekt plenerowy, więc nie ma godzin otwarcia ani opłat za wstęp.
Czas wizyty: Sam pomnik można obejrzeć w 10-15 minut. Jeśli planuje się również wizytę w kolegiacie i spacer po centrum Łasku, warto zarezerwować godzinę lub dwie. Łask nie jest dużym miastem, ale ma kilka ciekawych zabytków wartych uwagi.
Najlepszy czas na wizytę: Pomnik można odwiedzić o każdej porze roku, choć w ciepłe miesiące przyjemniej jest usiąść na ławce i spędzić chwilę w tym miejscu. W zimie brąz bywa zimny, co ogranicza komfort korzystania z interaktywnego elementu.
Dodatkowe informacje i ciekawostki
Pomnik został poświęcony przez metropolitę łódzkiego Grzegorza Rysia podczas uroczystości z udziałem władz miasta, powiatu, województwa i parlamentarzystów. Odsłonięcie 25 września 2022 roku było jednym z głównych punktów jubileuszowych obchodów.
Projekt zakładał również utworzenie mini ogrodu wokół pomnika – miasto złożyło wniosek o dofinansowanie w ramach programu „Województwo Łódzkie Ogrodem Polski”. Kompozycja przestrzenna została tak zaplanowana, żeby front pomnika był ustawiony po skosie względem ciągów pieszych, a wzrok Jana Łaskiego naturalnie kierował się ku kolegiacie.
Jan Łaski zmarł 19 maja 1531 roku w Kaliszu. Jego ciało spoczywało w nieistniejącej już kaplicy św. Stanisława na Wzgórzu Lecha w Gnieźnie, pomiędzy katedrą a kościołem kolegiackim św. Jerzego.
Dla osób zainteresowanych głębszym poznaniem historii pomnika dostępny jest projekt „Poznaj historię” – przy pomniku znajduje się tabliczka informacyjna z kodem, który po zeskanowaniu smartfonem pozwala posłuchać opowieści o tej postaci i miejscu.
Wizyta przy pomniku Jana Łaskiego to dobry punkt wyjścia do zwiedzania Łasku. Miasto ma bogatą historię, a w okolicy nie brakuje pasjonatów lokalnego dziedzictwa, którzy dbają o pamięć o przeszłości tego miejsca. Warto połączyć wizytę przy pomniku z wizytą w kolegiacie i spacerem po starówce – to pozwoli lepiej zrozumieć, dlaczego postać prymasa była tak ważna dla rozwoju miasta.