Na skrzyżowaniu ulic Łaskiej i Karsznickiej w Zduńskiej Woli stoi wąskotorowa lokomotywa parowa Px48-1723 – stalowy świadek czasów, gdy polskie koleje dojazdowe tętniły życiem. To nie jest kolejny zabytek schowany za płotem muzeum. Parowóz z tendrem ustawiono na autentycznym fragmencie torowiska, na kamiennym fundamencie, dostępny dla każdego przechodnia.
Lokomotywa powstała w 1953 roku w chrzanowskim Fabloku i przez ponad trzy dekady ciągnęła składy po wąskich torach. Wycofana z eksploatacji w 1986 roku, od 1989 pełni rolę pomnika techniki i wizytówki Skansenu Lokomotyw Zduńska Wola Karsznice.
- autentyczne torowisko
- bliski kontakt z zabytkiem
- idealne dla fotografów
- fascynująca historia parowozów
- atrakcja dla rodzin z dziećmi
Px48 – polska seria wąskotorowa z powojennych lat
Historia parowozów serii Px48 sięga 1943 roku, kiedy inżynier Sielecki z chrzanowskiego Fabloku odnalazł w Krakowie dokumentację techniczną przedwojennego parowozu Wp29. Na jej podstawie opracowano nową konstrukcję, zatwierdzoną w 1948 roku – stąd oznaczenie Px48.
Produkcję rozpoczęto dopiero w 1950 roku. Pierwsze egzemplarze trafiły na eksport do Rumunii i Jugosławii, ale większość z wyprodukowanych 100 lokomotyw służyła polskim kolejom wąskotorowym. Produkcja trwała do 1955 roku.
Px48 to jeden z najbardziej udanych polskich parowozów wąskotorowych. Mógł prowadzić skład o masie 300 ton z prędkością 25 km/h po torze poziomym, a zapas 4 ton węgla i 6 metrów sześciennych wody wystarczał na trasę długości 65 kilometrów bez uzupełniania paliwa.
Lokomotywy tej serii wyposażono w oddzielny tender – wagonik z zapasem węgla i wody. To rozwiązanie nie tylko wydłużało zasięg parowozu, ale też ułatwiało obsłudze dostęp do mechanizmów. Czwarta oś wiązana umożliwiała pokonywanie łuków o promieniu zaledwie 35 metrów, co było kluczowe na krętych trasach kolei dojazdowych.
Co zobaczyć przy zduńskowolskim parowozie
Lokomotywa Px48-1723 stoi na otwartej przestrzeni, więc można ją obejrzeć z każdej strony. Fragment autentycznego torowiska i kamienny fundament tworzą odpowiednią oprawę dla tej masywnej maszyny. Niestety, kilkuletnia ekspozycja na placu zabaw pozostawiła ślady – brakuje wodowskazów, manometrów, szyb w kabinie maszynisty czy elementów oświetlenia.
Mimo to parowóz zachował swoją imponującą sylwetkę. Widoczne są charakterystyczne modernizacje wprowadzone podczas eksploatacji przez PKP: sześć trójkątnych wsporników z blachy usztywniających skrzynię węglową tendra oraz współczesne reflektory. Stan konserwacji w ostatnich latach się poprawił – w 2006 roku parowóz był dobrze zabezpieczony.
To miejsce szczególnie docenią miłośnicy techniki kolejowej i fotografii przemysłowej. Dostęp jest całkowicie swobodny, można podejść blisko i przyjrzeć się detalom konstrukcji. Dla dzieci to okazja, żeby zobaczyć prawdziwą lokomotywę parową z bliska, bez szklanych gablot i barier.
Skansen Lokomotyw Zduńska Wola Karsznice
Parowóz Px48-1723 to wizytówka większej kolekcji – Skansenu Lokomotyw prowadzonego przez Muzeum Historii Miasta Zduńska Wola. Po przekroczeniu bramy skansenu czekają trzy parowozy manewrowe: TKp-20 „Śląsk”, TKh-4027 „Ferrum” i TKb-10 „Baziel”. Naprzeciwko stoi parowy żuraw samojezdny z 1943 roku wyprodukowany przez amerykańską firmę Industrial Brownhoist Corporation, który trafił do Polski w 1945 roku w ramach pomocy gospodarczej.
W kolekcji znajduje się też wirowy pług odśnieżny W-14 z 1944 roku o napędzie parowym, wyprodukowany przez niemiecką firmę Henschel GmbH. Do skansenu trafił ze stacji Dęblin w 1992 roku.
Zduńska Wola nie była ośrodkiem kolei wąskotorowych, więc obecność parowozu Px48-1723 w tym miejscu może dziwić. Lokomotywa trafiła tu jako pomnik upamiętniający polskie kolejnictwo dojazdowe, które przez dziesięciolecia łączyło małe miasta i wsie z głównymi liniami kolejowymi.
Dla kogo to miejsce
Parowóz przy ulicach Łaskiej i Karsznickiej to atrakcja dla szerokiej grupy odbiorców. Rodziny z dziećmi znajdą tu okazję do pokazania maluchom, jak wyglądały prawdziwe lokomotywy parowe – nie na ekranie, ale w pełnej skali. Dzieci mogą obejść maszynę dookoła, zajrzeć pod spód, zobaczyć koła i mechanizmy.
Miłośnicy historii techniki i kolejnictwa docenią możliwość obejrzenia dobrze zachowanego egzemplarza serii Px48 – jednej z najbardziej udanych polskich konstrukcji wąskotorowych. Fotografowie znajdą tu ciekawy obiekt przemysłowej fotografii, szczególnie w odpowiednim świetle.
Odwiedzający Zduńską Wolę mogą potraktować parowóz jako punkt orientacyjny przy wjeździe na osiedle Karsznice albo jako krótki przystanek podczas zwiedzania miasta. Nie wymaga to dużego nakładu czasu – 10-15 minut wystarczy na obejrzenie lokomotywy i zrobienie kilku zdjęć.
Techniczne szczegóły konstrukcji
Px48-1723 to typowy przedstawiciel swojej serii. Lokomotywa miała układ osi 1’D1′ (jeden biegowy, cztery napędowe, jeden biegowy), co zapewniało dobrą przyczepność przy zachowaniu zwrotności na łukach. Kocioł z przegrzewaczem o powierzchni 12,8 metra kwadratowego i sklepieniem w palenisku gwarantował wysoką moc i ekonomiczne zużycie węgla.
Czwarta oś wiązana miała specjalną konstrukcję pozwalającą na przechodzenie przez ostre łuki. Na wzniesieniach 0,5% parowóz mógł ciągnąć 300-tonowy skład z prędkością 10 km/h. Tender dwuosiowy mieścił 4 tony węgla i 6 metrów sześciennych wody.
Warto zwrócić uwagę na modernizacje wprowadzone w czasie eksploatacji. Wsporniki na skrzyni węglowej tendra to rozwiązanie wzmacniające konstrukcję, a współczesne reflektory zastąpiły pierwotne oświetlenie naftowe.
Praktyczne informacje dla zwiedzających
Lokalizacja: Parowóz Px48-1723 stoi przy skrzyżowaniu ulic Łaskiej i Karsznickiej w Zduńskiej Woli, na osiedlu Karsznice. To miejsce łatwo znaleźć – lokomotywa jest dobrze widoczna z drogi.
Dostęp i ceny: Parowóz jest dostępny bezpłatnie przez całą dobę jako pomnik ustawiony w przestrzeni publicznej. Nie ma żadnych opłat, barier ani ograniczeń czasowych. Można podejść, obejrzeć, zrobić zdjęcia.
Skansen Lokomotyw: Główna kolekcja Skansenu Lokomotyw Zduńska Wola Karsznice znajduje się w innym miejscu i jest zarządzana przez Muzeum Historii Miasta przy ul. Złotnickiego 7. Godziny otwarcia muzeum: wtorek-piątek 10:00-18:00, niedziela 11:00-15:00. Poniedziałek i sobota – nieczynne.
Jak dojechać: Zduńska Wola leży przy drodze krajowej nr 12 (Łask-Piotrków Trybunalski). Z Łodzi to około 30 kilometrów. Parowóz znajduje się przy wjeździe na osiedle Karsznice, niedaleko stacji kolejowej Zduńska Wola Karsznice. Można dojechać samochodem, autobusem miejskim lub pociągiem.
Ile czasu poświęcić: Sam parowóz można obejrzeć w 10-15 minut. Jeśli ktoś planuje wizytę w głównym Skansenie Lokomotyw i Muzeum Historii Miasta, warto zarezerwować dodatkowe 1-2 godziny.
W okolicy: Zduńska Wola oferuje kilka innych atrakcji – oprócz Skansenu Lokomotyw warto zajrzeć do Muzeum Historii Miasta, które prezentuje dzieje lokalnego włókiennictwa i przemysłu. Miasto leży blisko Łodzi, więc można połączyć wycieczkę z wizytą w stolicy regionu.